Bij de hoogste baas van een organisatie denk je waarschijnlijk aan een directie, een bestuur of de aandeelhouders. Maar in veel organisaties zijn zij niet de hoogste baas. Angst stuurt organisaties en besluitvorming aan.
We gaan er graag vanuit dat bestuurders beslissingen nemen op basis van rationele gronden. We ontwikkelen de ene na de andere managementtheorie over hoe mensen in organisaties keuzes maken. Toch, zoals Kets de Vries stelt: “De ogenschijnlijk rationele verklaringen voor bepaalde beslissingen blijken klinkklare nonsens.” Maar als wij deze nonsens blijven accepteren als waarheid, wat zegt dat dan over ons?
Een modern sprookje
Er was eens, lang geleden, een organisatie. Een willekeurige organisatie, zoals een waar jij en ik ook zouden kunnen werken. Met toezichthouders, een directeur, een handvol managers en medewerkers.
De organisatie kwam in zwaar weer. Verandering was noodzakelijk om te overleven. De directeur wist niet precies hoe hij dit moest aanpakken. Wat was wijsheid? Kijken naar succesvolle andere organisaties, een adviesbureau inschakelen of simpelweg afwachten?
Overleggen met de managers leek geen optie. Dat zou betekenen dat hij moest toegeven dat hij het antwoord niet wist. Dat hij onzeker was. En dat hij, misschien nog wel meer dan de organisatie, vreesde voor zijn eigen positie. De medewerkers raadplegen? Al helemaal uitgesloten. Zij waren overwegend afwachtend en vertrouwden erop dat hij de juiste richting zou bepalen.
De directeur vertelde het management dat hij een duidelijke visie had voor de toekomst. Hij benoemde alle complexiteiten en vroeg om geduld. Binnenkort zou hij een uitgewerkt plan presenteren.
Een jaar verstreek. Er was nog steeds geen plan. Niemand durfde ernaar te vragen. Kritische stemmen waren eerder al de mond gesnoerd. De directeur had strategisch afscheid genomen van degenen die te veel vragen stelden. Loyaliteit en volgzaamheid werden beloond. De managers gaven hun medewerkers opdracht om zich aan te passen en te bewijzen dat ze loyaal waren.
De impasse werd doorbroken toen de directeur zelf vertrok. Er gingen geruchten dat hij door de raad van toezicht was ontslagen. In de media verscheen een diplomatiek bericht over ‘nieuwe uitdagingen’ voor de directeur en een ‘vernieuwde koers’ voor de organisatie.
Onderweg naar Abilene
Een nieuwe directeur trad aan. Het management en de medewerkers haalden opgelucht adem. Eindelijk konden ze uitspreken wat eerder onbespreekbaar was. Maar de nieuwe directeur had geleerd van zijn voorganger. Hij wist hoe gevaarlijk het kon zijn om af te wijken van de ongeschreven regels. Hij had immers ook financiële verplichtingen: een villa, een zomerhuis in een mediterraan oord.
Binnen een half jaar presenteerde hij een rigoureus plan. Onderdelen van de organisatie werden uitbesteed naar Oost-Europa. Niet-essentiële diensten werden afgestoten. Een kleinere, verlieslijdende organisatie met ‘enorme potentie en innovatieve ideeën’ werd overgenomen.
De managers en medewerkers zagen het schip langzaam zinken. Toch hielden ze zich vast. Niemand durfde te denken, laat staan te spreken over alternatieven, ontsnappingsroutes of een opstand.
En zo vertrokken ze. Loyaal. Onderweg naar Abilene.
Het einde? Of een nieuw begin?
Ouderwetse sprookjes kennen een goed einde. Het goede overwint altijd. Moderne sprookjes lopen niet per definitie goed af. In moderne (bedrijfs-)sprookjes wint het goede alleen als het de ruimte krijgt. Als het beschermd en gekoesterd wordt.
Dat vraagt iets van ons als leiders. Zijn we bereid om datgene uit te spreken wat niet gezegd mag worden? Durven we onze diepste drijfveren, angsten en verlangens onder ogen te zien? En hoe gaan we om met ‘gedoe’? Werken we het strategisch de deur uit, of durven we de confrontatie aan te gaan? De echte helden in sprookjes verslaan de draak niet door hem te negeren, maar door hem recht in de ogen te kijken.
Wat betekent dit voor jouw leiderschap?
Welke rol spelen angst en onzekerheid in jouw organisatie? Hoe beïnvloeden ze besluitvorming? Hoe zorg jij ervoor dat het goede de kans krijgt om te overwinnen?
Wil je sparren over hoe je als leider strategische keuzes kunt maken zonder verstrikt te raken in verlamming of angst? Laten we in gesprek gaan. Samen kijken we hoe je jouw leiderschap kunt versterken, zodat jouw organisatie niet vastloopt in oude patronen, maar koers zet naar duurzame groei en succes.
