Veel mensen die burn-out raken, lopen vast omdat ze niet passen binnen de context waarin ze zich bevinden. Soms heeft die mismatch zelfs betrekking op de hele gevestigde orde.
Het resultaat? Vervreemding. Mensen vechten door tot ze erbij neervallen of zakken weg in een diepe machteloosheid. En dat kan ook haast niet anders. Want als je voelt dat er iets wringt – als je denkt en doet op een manier die niet ‘standaard’ is – en je vertrouwt niet op dat gevoel, dan ga je je aanpassen. Nog meer je best doen. En omdat dat niet écht lukt, ga je nog harder rennen. Je grenzen overschrijden, je intuïtie negeren, steeds verder verwijderd raken van jezelf. Tot je opgebrand bent.
We hebben als samenleving de neiging om burn-out te zien als een individueel falen. Iets voor de kneusjes, de misfits, de mensen die het niet aankunnen. Dus moeten zij aan de slag met zichzelf. Om zich vervolgens opnieuw naadloos te voegen binnen de gevestigde orde.
En ja, iemand met een burn-out móet ook keihard aan zichzelf werken. Maar niet om weer braaf in het systeem te passen. De reis naar herstel is een reis naar binnen. Wie ben ik? Waar geloof ik in? Wat drijft mij? Waar word ik blij van?
De belangrijkste les? Jezelf serieus nemen. Je anders-zijn omarmen. Niet als afwijking of handicap, maar als kracht.
De friskijkers en kantelaars van morgen
De burn-outs van vandaag zijn de visionairs van morgen. De history makers.
Mits ze het lef hebben.
Niet iedereen overleeft de strijd. Sommigen blijven vastzitten in ziekte of onzekerheid. Maar met de juiste mensen om zich heen – mensen die ondersteunen, uitdagen en begeleiden – kunnen zij transformeren tot de change-makers die de wereld nodig heeft.
En de tijd is er rijp voor.
Steeds meer mensen geloven dat er een ander geluid nodig is. Een nieuwe manier van organiseren, werken en samenleven. Een radicaal andere toekomst.
Frederic Laloux beschrijft het in Reinventing Organizations: organisaties gebouwd op vertrouwen, zingeving en intrinsieke motivatie. Soulful organizations, noemt hij ze.
Carolien Roodvoets legt het verband tussen perfectionisme, werkverslaving en burn-out en een onveilige jeugd. Zij beschrijft hoe ‘niemandskinderen’ op de prestatietour gaan en uiteindelijk luxe zwervers worden: aan geld geen gebrek, maar innerlijk ontworteld en diep ongelukkig. Michelle van Tongerloo noemt dit fenomeen morele leegte: een signaal dat niet de individu, maar het systeem vastgelopen is.
Tomas Björkman vergelijkt beleidsmakers met vissen die het water niet zien waarin ze zwemmen. Danielle Braun wijst op de roze olifant van de (mentale) ineenstorting van de jeugd: crèches, nanny’s en gastouders tarten de wetten van veilige hechting, maar we doen alsof dat normaal is. En Tim ‘S Jongers legt uit aan de welgestelden hoe armoede écht voelt. Zij zijn allemaal kantelaars die een ander perspectief bieden – zij zien het water waarin de rest zwemt.
Want misschien zijn veel mensen – en zeker de mensen die vastlopen – in hun werkomgeving net zo beperkt als pinguïns op het land. Stuntelig, onhandig, worstelend. Terwijl ze in de juiste omgeving, in het water, wendbare, virtuoze zwemmers zijn.
Wat als we stoppen met pinguïns te beoordelen op hun loopvaardigheid, en ze helpen om te zwemmen?
De paradigmashift die nodig is
Deze verandering is al gaande. Kijk naar organisaties zoals Buurtzorg. Kijk naar de visie van Matthieu Weggeman, die strategisch coachen ziet als een vorm van anarchistisch coachen.
Want laten we eerlijk zijn: professionals laten zich niet managen door regels, procedures en informatiesystemen. Henry Mintzberg wist dat al in 1979. Maar toch doen we collectief alsof het wél zo werkt.
Behalve de misfits. De rebellen. De anders-denkenden.
Zij brengen een ander perspectief. Een frisse blik. En dat is precies waar Deep Democracy – de methode die Jitske Kramer in organisaties introduceert – op voortbouwt.
Want in elke groep schuilt een onderstroom. Een minderheidsstem die niet gehoord wordt. Die weglachen, negeren of onderdrukken is een gemiste kans. Zoals Kramer zegt:
“Als de minderheid niet wordt meegenomen in een beslissing van de meerderheid, gaat de wijsheid van de minderheid verloren. En dat heeft impact. Niet alleen op de kwaliteit van de beslissingen, maar ook op de veiligheid, de sfeer en de bereidheid om samen te werken.”
Van burn-out naar impact: jouw rol in deze verandering
Dus. Dus: voel jij je een pinguïn op het droge? Twijfel je aan wie je bent en wat je voelt? Weet dan: je bent niet gek. Wat Michelle van Tongerloo morele leegte noemt, is geen teken dat jij niet past – het is een teken dat het systeem vastzit. En zoals Sander Turnhout stelt: “Onze omgang met de natuur draait om exploitatie, hebzucht en afgunst. We noemen dat met een net woord efficiency.” Maar de wereld heeft geen behoefte aan nog meer efficiency. De wereld heeft friskijkers nodig. Kantelaars. Mensen die het lef hebben om in blauwe oceanen te duiken.
Het is tijd om geschiedenis te schrijven.
Ben jij klaar om te ontdekken waar jouw kracht ligt? Wil jij onderzoeken hoe jij, jouw organisatie of jouw leiderschap kan kantelen naar een betekenisvolle, toekomstgerichte koers? Neem contact met me op – laten we samen het water leren zien waarin we zwemmen.
